SCHEEPSWERF EN HELGN

Vanaf de Jeneverbrug zie je tussen de oude haven en de spoorbrug aan de linkerkant van het Winsumerdiep een scheepshelling. Deze dwarshelling is alles wat gebleven na bijna 450 jaar scheepsbouw.

Scheepsbouw en -reparatie vond vaak plaats op een knooppunt van waterwegen. Transport en vervoer ging tot ver in de 19e eeuw voornamelijk over waterwegen. Dat er halverwege de 16e eeuw in Winsum al aan schepen werd gewerkt getuigt het dan voorkomende beroep van schuitenmaker.

In het centrum van het dorp onderaan de wierde van Obergum was de binnenbocht van het Winsumerdiep van oorsprong een gunstige scheepsbouwlocatie. Op dit lage deel langs het water trok je schepen makkelijk naar de wal. Tot 1806 lag “ol helgn” aan de kade van de Westerstraat.
Verderop lagen aan de kade bij de Oosterstraat nog twee andere scheepswerven. De meest westelijke van deze werd “van ouds bestaand” genoemd en de andere “nije helgn”. Bij “nije helgn” werden zeewaardige tjalken gebouwd. Met het verdwijnen van de houten schepen verdween langzaamaan ook de scheepsbouw uit de kern van het dorp, al werd pas in 1937 de werf “van ouds bestaand” een klompenhandel.

In 1911 wordt ten oosten van de haven, aan de spoorsloot nabij de Tuinbouwstraat, een helling opgericht. Het zijn de gebroeders Hendrik en Klaas Sissing uit Schouwerzijl die hier onder de hoede van hun moeder aan de slag gaan. De broers trouwden respectievelijk in 1911 en 1912 en betrokken elk een deel van het dubbele woonhuis aan de Onderdendamsterweg, op het nieuw ingerichte hellingterrein (nu Bed en Breakfast Bij de Werf). Deze nieuwe scheepswerf verzorgde reparaties en bouwde nieuwe schepen. Hendrik Sissing richtte zich op houtbouw en zijn broer Klaas de ijzerbouw. De werf floreerde en had twaalf mensen in dienst, veel neringdoenden waren van de werf afhankelijk. Aan deze bloeiperiode kwam een einde tijdens de crisis van de jaren ’30 in de vorige eeuw.

Voor de Sissings viel het besluit tot beëindiging van hun bedrijfsactiviteit uiteindelijk in 1947. Dat had te maken met gezondheidsproblemen van Hendrik Sissing die toen ook de pensioengerechtigde leeftijd had bereikt. Er was geen opvolging, dus besloot de familie Sissing de scheepswerf te verkopen. De werf werd overgenomen door de firma Poppen, die de nu nog aanwezige dwarshelling bouwde. Deze forse investering was nodig omdat schepen almaar groter werden. Op den duur werden hier nog amper schepen gebouwd, de dwarshelling functioneerde vooral als reparatiewerf. In 1961 verplaatst de firma Poppen haar bedrijvigheid naar Lemmer en nog later naar Zwartsluis. De Winsumer familie Doornbusch werd de nieuwe eigenaar. Ook voor hen is het lastig de orderportefeuille voldoende te vullen. De werf was klein, er was vooral reparatieaanbod van te grote schepen en zelf schepen bouwen deed het bedrijf amper. In 1974 stopten alle werkzaamheden en raakte de laatste Obergumer scheepswerf in verval. In 1978 waren er plannen om op het werfterrein luxe koopwoningen te bouwen, maar daartegen bestond verzet van de kant van bewoners en het gemeentebestuur. Men vond dat evenals terpen, molens en kerken ook dit stukje Winsum als waardevol dorpsgezicht behouden moest blijven. Vanuit die visie beleefde de helling aan het Omsnijdingskanaal in 1984 een door de overheid gesubsidieerde doorstart. Op 9 mei van dat jaar verricht Commissaris van de Koningin Vonhoff de officiële opening van de inmiddels geheel gerestaureerde dwarshelling.
Vanaf de opening in 1984 tot de uiteindelijke sluiting in 1995 gaf buurtvereniging Tuinbouwstraat bij de gemeente voortdurend aan dat er sprake was van wangebruik van het terrein. Daar kwam ook bij dat de grond onder de helling vervuild was. In 1996 stemde de gemeenteraad in met het plan van de buurtvereniging om aan het dwarshellingterrein een recreatieve invulling te geven. Na 10 jaar komt er alsnog een einde aan de scheepsbouwnijverheid van de eens zo bloeiende bedrijfstak. Dankzij de inspanning van de buurtvereniging werd de dwarshelling geconserveerd tot een markant punt dat herinnert aan 450 jaar scheepwerven in Winsum.

Bronnen:
Infobulletin Historische vereniging Winsum-Obergum, 2006, nr. 3, pag. 2
Infobulletin Historische vereniging Winsum-Obergum, 2007, nr. 1, pag. 2
Infobulletin Historische vereniging Winsum-Obergum, 2007, nr. 2, pag. 2